Σκέψεις πάνω στο σοσιαλισμό - μέρος 2ο

 Μόλοτοφ: Εγώ αυτή την άποψη έχω για τη διαπαιδαγώγηση των νέων -και όχι μόνο των νέων- αλλά επίσης και των ηλικιωμένων που επέζησαν χάριν του μυαλού τους και ανθρώπων μέσης ηλικίας που δε σκέφτονται πάνω σε αυτά τα ερωτήματα, δεν υπάρχει κάτι άλλο για να στηριχτούν, εκτός από το Λένιν. Αλλά ο Λένιν θεωρείται ότι είναι παλιός και επομένως χρειάζεται κάτι νέο. Ομως το γεγονός βρίσκεται στο ότι είναι απαραίτητο να ανυψωθεί η πάλη σε ένα ορισμένο νέο στάδιο και όλα θα αποκαλυφθούν με ένα νέο τρόπο. Είναι απαραίτητο πολλά να τα δούμε με νέο τρόπο...

Συμβουλεύω να διαβαστεί το έργο του Λένιν «Η πολιτική και η οικονομία στην εποχή της δικτατορίας του προλεταριάτου», γραμμένο στα τέλη του 1919. Μπορώ τώρα να σας το πω με δικά μου λόγια και μετά να το διαβάσετε προκειμένου να εμβαθύνετε. Σε αυτή την περίπτωση μεταφέρω ακριβώς τη διατύπωση.

Τι είναι σοσιαλισμός; Διατυπώθηκε ως εξής: Ο σοσιαλισμός είναι εξάλειψη των τάξεων. Η εξάλειψη των τάξεων είναι δυνατή μόνο στη δικτατορία του προλεταριάτου. Γι' αυτό είναι απαραίτητη η δικτατορία του προλεταριάτου. Χωρίς αυτήν οι τάξεις δεν μπορούν να εξαλειφθούν.

Εμείς έχουμε εξαλείψει την τάξη των εκμεταλλευτών. Εδώ όμως διατηρούμε τους αγρότες, τους συνεταιρισμένους αγρότες, ενώ δεν πρέπει να τους διατηρούμε, εάν θέλουμε την ευτυχία τους. Πρέπει να ελευθερωθούν από αυτά τα κολχόζ και να γίνουν εργάτες του σοσιαλιστικού χωριού. Εδώ οι υποστηρικτές του αγρότη, της δημοκρατίας, είναι στην κυριολεξία αντιδραστικοί. Αυτοί θέλουν να διατηρήσουν τον αγρότη με αυτή τη μορφή, στην οποία βρίσκεται, θέλουν να παγιώσουν την κατάσταση. Θόλωσαν μέσα στο μικροαστισμό τους.

29.7.1971, 12.12.1972, 30.6.1976



Μόλοτοφ: Ολοι αναφέρονται στο Λένιν. Ο ιστορικός Γκλέιζερμαν γράφει, αναφερόμενος στη «Μεγάλη πρωτοβουλία» του Λένιν, ότι ο κομμουνισμός είναι αταξική κοινωνία, η διαδικασία εξάλειψης των τάξεων είναι παρατεταμένη και τελικά θα εξαλειφθούν στον κομμουνισμό. Και αυτοί αυτό προωθούν. Αλλά το γεγονός είναι ότι ολόκληρος ο μαρξισμός, όλη η διαλεκτική του μαρξισμού απαιτεί υποχρεωτικά την ιστορική ανάπτυξη. Ολα εξετάζονται στην ανάπτυξη και πουθενά δε σταματά η διαδικασία. Επομένως ο Λένιν είχε δίκιο στο γεγονός ότι ο σοσιαλισμός είναι εξάλειψη των τάξεων. Αυτό σημαίνει ότι οι διαφορές δε θα είναι κοινωνικές, αλλά τελικά θα εξαλειφθούν, φυσικά, στη συνέχεια... Πράγματι ο άνθρωπος αναπτύσσεται από μικρός σε επιστήμονα. Είσαι παιδί. Μετά έφηβος. Αυτό το ήδη νεαρό άτομο είναι σε ηλικία για σπουδές. Αυτός είναι ήδη νέος επιστήμονας. Αυτός είναι ήδη ενήλικος επιστήμονας. Να χαράξουμε όριο είναι φυσικά αδύνατο.

Τσούεφ: Εντούτοις ο Λένιν υπέθετε ότι θα εξαλειφθούν οι τάξεις στο σοσιαλισμό.

Μόλοτοφ: Δεν υπέθετε. Αυτό αντιστοιχεί πλήρως στη θεωρία του. Ομως αυτό δε σημαίνει ότι όλα θα ολοκληρωθούν, αλλά θα συνεχιστούν παραπέρα. Ομως ο Λένιν δεν αφήνει την εξάλειψη των τάξεων για τον κομμουνισμό. Αυτό είναι το θέμα. Αλλά αυτοί το βάζουν κατά μέρος και σε αυτό στηρίζονται. Δεν υπάρχει επαναστατικότητα. Δε γίνεται να το αφήνουμε έτσι. Μερικές φορές είναι απαραίτητο να αναβάλλουμε κάτι για να προετοιμαστούμε. Αλλά να το πούμε. Ομως εδώ μετέφεραν την εξάλειψη των τάξεων στον κομμουνισμό. Το θέμα είναι ότι δεν μπορεί να προσεγγιστεί ο κομμουνισμός χωρίς επίλυση αυτού του καθήκοντος. Αυτό είναι το σημαντικότερο. Αυτοί προσπαθούν να υπερπηδήσουν αυτό το δύσκολο καθήκον. Να το υπερπηδήσετε είναι αδύνατο!

Στους μικροαστούς, λέει ο Λένιν, είναι χαρακτηριστική η αποστροφή από την ταξική πάλη του προλεταριάτου. Ονειρό τους είναι να ανταπεξέλθουν χωρίς αυτή, έχουν την τάση να λειάνουν και να αμβλύνουν τις αιχμηρές γωνίες. Και ο Μαρξ έλεγε: Μεταξύ του καπιταλισμού και του κομμουνισμού, σε αυτή τη μεταβατική περίοδο, δεν μπορεί να υπάρξει κάτι άλλο εκτός από τη δικτατορία του προλεταριάτου. Σε μας τώρα το προτείνουν ως εξής: Μεταξύ του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού! Αυτό το έχουν αλλάξει κατ' αυτό τον τρόπο σε όλη τη βιβλιογραφία. Και στο Πρόγραμμα.

28.4.1976



Κβανταλιάνι: Τελειώσατε την πάλη.

Μόλοτοφ: Τίποτα δεν τελειώσαμε ακόμα.

Κβανταλιάνι: Μέσα στη χώρα.

Μόλοτοφ: Και μέσα στη χώρα ακόμα τίποτα δεν έχουμε τελειώσει. Τις βάσεις μόνο κτίσαμε.

Κβανταλιάνι: Το ...επέτρεψε ο Χρουστσιόφ...

Μόλοτοφ: Ναι, και όσο ζούσε ο Χρουστσιόφ, και τώρα, δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα η ιδεολογία, η οποία περιέχεται στο Πρόγραμμα του ΚΚΣΕ, μας φρενάρει.

Τσούεφ: Το Πρόγραμμα. Το Πρόγραμμα δεν είναι σωστό, Θεέ μου.

Μόλοτοφ: Δεν είναι το ότι δεν είναι σωστό. Φρενάρει την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Οι εργαζόμενοι εργάζονται και προωθούν την υπόθεση. Οι αγρότες, οι συνεταιρισμένοι αγρότες πάνε αργά, αλλά πηγαίνουν προς τα εμπρός. Δεν έχουν ουσιαστική καθοδήγηση. Αντίθετα, οι άνθρωποι μπερδεύονται από ανησυχίες για σοβαρά ζητήματα. Πουθενά στο Μαρξ, στον Ενγκελς, στο Λένιν δεν υπάρχει τέτοιος σοσιαλισμός, όπου η κυριαρχία των χρημάτων συνεχίζεται. Δεν υπάρχει κανένας τέτοιος σοσιαλισμός! Βρείτε τον. Αλλά σε εμάς συνεχίζεται (σ.μ η κυριαρχία των χρημάτων). Πουθενά στο Μαρξ, στον Ενγκελς, στο Λένιν δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, όπως λέμε, ώστε στον αναπτυγμένο, δομημένο ολοκληρωτικά σοσιαλισμό να υπάρχουν δύο μορφές ιδιοκτησίας. Δεν υπάρχει κανένας τέτοιος σοσιαλισμός! Αντί να υπερνικήσουμε τα κατάλοιπα της μεταβατικής περιόδου, εμείς τα συντηρήσαμε, φρενάραμε τα πάντα και θεωρούμε ότι χτίζουμε τον κομμουνισμό. Αυτό είναι γελοιότητα. Η ιδεολογία (σ.μ. του Προγράμματος) σε αυτό οδηγεί.

Τσούεφ: Στα «Οικονομικά προβλήματα» ο Στάλιν προσεγγίζει σωστά αυτό το ζήτημα;

Μόλοτοφ: Σωστά. Στην αρχή ήταν αναποφάσιστος, ενώ στο τέλος πήρε τη ακλόνητη θέση. Το προσέγγισε εξαιρετικά σωστά. Ομως δεν έγινε κατανοητό απ' όλους μας. Εκεί είναι το λάθος του και λογομάχησα μαζί του. Μου έδωσε να διαβάσω από το χειρόγραφο, και αυτό που ήδη είχε δημοσιευθεί, και το δεύτερο το οποίο δούλευε. Ομως, να, ούτε στο Μαρξ ούτε στον Ενγκελς ούτε στο Λένιν υπάρχει τέτοιο πράγμα, ότι στο σοσιαλισμό υπάρχουν χρήματα, υπάρχουν πουγκιά.

Τα κολχόζ είναι μεταβατική μορφή. Μεταβατική! Και δεν υπάρχει κανένας σοσιαλισμός με δύο μορφές ιδιοκτησίας και μάλιστα ολοκληρωμένος σοσιαλισμός. Ομως λέμε ότι έχουμε αναπτυγμένη σοσιαλιστική κοινωνία κι έτσι εφησυχάζουμε, φρενάρουμε. Πρέπει να απορυθμίσουμε και να αναπτύξουμε όλες τις δυνάμεις του λαού. Αυτά όλα θα ατσαλωθούν, θα βρουν το δρόμο τους. Αλλά τώρα οι ηγέτες μας δεν καταλαβαίνουν και εκείνοι οι οποίοι τους προωθούν τα έγγραφα, είναι απλά μικροαστοί ιδεολόγοι, οι οποίοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα. Οι βάσεις ήδη έχουν χτιστεί, πίσω δεν μπορούν να γυρίσουν. Και να τι λένε: «Αυτός είναι αναπτυγμένος σοσιαλισμός! Περνάμε στον κομμουνισμό!» κλπ. Δεν περνάμε πουθενά! Κι ο Μπρέζνιεφ είναι ένας από αυτούς τους ηγέτες, που δεν το κατάλαβαν αυτό, όχι επειδή δε θέλουν, αλλά επειδή είναι διαποτισμένοι με τη μικροαστική ιδεολογία. Μικροαστική! Απ' αυτό το «αγαθό» (σ.μ το μικροαστισμό) έχουμε ακόμα πάρα πολύ και δεν μπορεί παρά να μας φρενάρει. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι δε θα βρείτε σοβαρούς ανθρώπους που να σκέφτονται πάνω σε αυτό. Ακουσε κανείς, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, ότι είναι απαραίτητο -τάχα- να κινηθούμε με βάση το πώς είναι δομημένος ο σοσιαλισμός από τους Μαρξ, Ενγκελς, Λένιν; Δε θα βρείτε κανέναν.

Τσούεφ: Πώς θα το κινήσουμε, από πού θ' αρχίσουμε; Από τα κολχόζ ή από τι;

Μόλοτοφ: Στην πραγματικότητα από τα κολχόζ.

Τσούεφ: Να εξαλειφθούν τα κολχόζ, να περάσουν στην κρατική ιδιοκτησία;

Μόλοτοφ: Ναι, ναι. Ομως για να γίνει αυτό είναι απαραίτητο να κάνουμε τεράστια προπαρασκευαστική δουλειά, αλλά ακόμα δεν την κάνουμε -επειδή υποθετικά όλα τα κάναμε- και καθυστερούμε την προπαρασκευαστική δουλειά για την εξάλειψη και των κολχόζ, και των χρημάτων. Και πρέπει να πω ότι εκτός από το Στάλιν, κανένας δεν έδειξε την αποφασιστικότητα. Και, ναι, ακόμη δεν καταλάβαινα, απλά διάβασα και συζήτησα αυτό το θέμα με το Στάλιν. Και ο Στάλιν καταρχάς αυτό το διατύπωνε διστακτικά, αλλά στην τελευταία επιστολή -20 χρόνια πριν- με βεβαιότητα είπε ότι τα κολχόζ αρχίζουν ήδη να φρενάρουν (σ.μ. την πορεία της οικοδόμησης). Τώρα τα κολχόζ μπορούν να υπολογίζουν στα μέσα που διαθέτουν. Ομως εάν το κράτος συμβάλει σε αυτή την υπόθεση, οι ρυθμοί θα πάρουν τεράστιες διαστάσεις. Στο Πρόγραμμα λέγεται ότι τα κολχόζ πρέπει να έχουν πρότυπο τα σοβχόζ. Αλλά γιατί να μην περάσουν στα πρότυπα, εάν ήδη είμαστε τόσο έτοιμοι, εάν οικοδομούμε τον κομμουνισμό; Δεν μπορούμε να φλυαρούμε ατελείωτα. Ομως το θέμα είναι ότι οι υποθέσεις μας πηγαίνουν άσχημα - εκμηχάνιση, βιομηχανοποίηση. Η Αμερική δεν έχει ανάγκη ούτε από ψωμί ούτε από βαμβάκι ούτε από τεύτλα. Γιατί; Επειδή γύρω-γύρω υπάρχουν μηχανές. Ολα είναι εξ ολοκλήρου μηχανοποιημένα. Αν μπορέσουμε να το κάνουμε αυτό, θα τους ξεπεράσουμε. Εντούτοις, αντί να επικεντρωθούμε σε αυτό και με βάση αυτό να κινηθούμε, κάνουμε τώρα κολοσσιαίες επενδύσεις στη γεωργία... Αν περνάγαμε στο σοβιετικό τύπο αγροκτημάτων την οικοδόμηση, όπου το κράτος θα τα κάνει όλα για να εξασφαλίσει την ολόπλευρη και σύνθετη μηχανοποίηση, αυτό θα ήταν αξιοπρόσεκτο. Απλά αξιοπρόσεκτο. Θεωρώ ότι δεν είναι το πρόβλημά μας η αγροτική οικονομία. Θα το λύσουμε γρήγορα, όμως προς το παρόν δε μας φτάνουν οι μηχανές, προσαρμοζόμενες σε διαφορετικές περιοχές, διασυνδεδεμένες με τις διαφορετικές καλλιέργειες, με τα διαφορετικά είδη. Αν τακτοποιήσουμε κατάλληλα τη μηχανοποίηση, επιστημονικά και οικονομικά επαρκώς, εύκολα θα υλοποιήσουμε αυτούς τους στόχους. Δεν πρέπει να παραμείνουμε στο στρατιωτικό εξοπλισμό. Να, εδώ πρέπει να ρίξουμε όλες τις δυνάμεις...

Τσούεφ: Βιομηχανία, κύριο ζήτημα. Με αυτό αναμετρούνται.

Μόλοτοφ: Βεβαίως. Και με τίποτα περισσότερο. Τώρα βρισκόμαστε σε πολύ ευνοϊκή θέση. Η μόνη χώρα σε όλο τον κόσμο που δεν εξαρτάται από το ξένο πετρέλαιο, το αέριο. Η Αμερική εξαρτάται, η Γαλλία, η Αγγλία, όλοι... Εμείς είμαστε πλήρως απεξαρτημένοι. Μόνο οι μηχανές δε μας επαρκούν. Και ικανούς ανθρώπους διαθέτουμε. Αλλά το κύριο ζήτημα, φυσικά, είναι η εκμηχάνιση. Αξίζει να το καταλάβουμε αυτό. Να ακολουθήσουμε αυστηρά αυτή τη γραμμή και πολύ γρήγορα θα πάμε μπροστά.

...Να, πρέπει να καταλάβουμε τι είναι σοσιαλισμός, να καταλάβουμε αυτή την υπόθεση.

Τσούεφ: Τώρα κανένας, έστω και γενικά, δε μιλά για αυτό.

Μόλοτοφ: Ναι, τι σημαίνει «κανένας»; Μιλούν. Πάρα πολλοί. Μιλούν οι φιλόσοφοι και οι οικονομολόγοι. Υπάρχουν δύο βιβλία για τις βάσεις του επιστημονικού κομμουνισμού. Υπό τη συντακτική ευθύνη του διευθυντή του ιδρύματος μαρξισμού-λενινισμού, του ακαδημαϊκού Φεντοσέεβ. Διαβάστε λίγο, τι έκανε εκεί στο Μαρξ, τον Ενγκελς και το Λένιν.

Τσούεφ: Μπερδεύτηκε;

Μόλοτοφ: Ναι. Εξ ολοκλήρου... Μας πονοκεφάλιασε: ειρήνη, ειρήνη, ειρήνη! Ο Νίξον δε θα σας φέρει την ειρήνη. Ναι, θα υπάρξει σκληρή πάλη, χωρίς αυτή ακόμα δεν θα το ξεπεράσουμε. Αλλά εδώ το παίζουν ντροπαλοί: Ειρήνη, ειρήνη! Καλύτερα να του κοπεί το χέρι παρά να γράφει αυτές τις αηδίες! Ειρήνη, ειρήνη! Πρέπει να κατακτηθεί!

...Κάτι χρησιμοποιήσαμε: αναμειχθήκαμε τώρα στην Εγγύς Ανατολή. Ομως το να αναμειγνύεσαι για πολύ είναι επιβλαβές. Το θεωρώ ως μεγάλη απροσεξία μας: προτείναμε στα Ηνωμένα Εθνη ότι εφόσον οι συνεργάτες μας συμφωνούν, χάριν της ειρήνης στην Εγγύς Ανατολή πρέπει να αποσύρουμε τα στρατεύματά μας.

Τσούεφ: Και οι Αμερικανοί τα δικά τους.

Μόλοτοφ: Γιατί να αναμειχθούμε; Αυτό είναι ήδη περιττό. Εμείς χρησιμοποιήσαμε το Σαντάτ, ώστε να εξοπλιστούν πιο πολύ οι Αραβες και να αντισταθούν στους ιμπεριαλιστές και τώρα αυτοί μας αναγκάζουν με κάποιο τρόπο να υποκλιθούμε στους Αραβες. Οι Αραβες κατάλαβαν ότι είναι απαραίτητο να ενωθούν, άρχισαν να ανεβάζουν τις τιμές, να περιορίζουν τις παραδόσεις στο πετρέλαιο - έτσι που για μας είναι ευνοϊκό. Αφήστε το Σαντάντ να ασχολείται με αυτό. Είναι κακό για μας; Με τη βοήθειά μας θα γίνει πιο ενεργός. Εάν αποσυρθούμε, θα προσφέρουμε υπηρεσίες στους ιμπεριαλιστές...

Κβανταλιάνι: Ο Βλαντιμίρ Ιλιτς Λένιν, ο Ιωσήφ Στάλιν θα συμφιλιώνονταν με την εξολόθρευση του Κομμουνιστικού Κόμματος από το Σαντάντ;

Μόλοτοφ: Ω, σκεφθείτε! Να, ο Λένιν υπέγραψε την ειρήνη του Μπρεστ και ο Στάλιν υπέγραψε ειρήνη με το Χίτλερ. Δεν ήταν ανόητοι, αλλά έξυπνοι, όμως εσείς προσεγγίζετε το ζήτημα πολύ πρωτόγονα.

Κβανταλιάνι: Ομως τότε δεν υπήρχε άλλη διέξοδος.

Μόλοτοφ: Είναι απαραίτητο να κατανοούμε πότε χρησιμοποιούμε όλα τα μέσα. Η ειρήνη του Μπρεστ ήταν άσεμνη, ο Λένιν την υπέγραψε και ο Τρότσκι ήταν ενάντια. Πόσο έξυπνος ήταν ο Τρότσκι! Με το Χίτλερ συνάψαμε ειρήνη, όμως τελικά μας επιτέθηκαν. Τι ήμασταν; Ανόητοι; Κερδίσαμε σχεδόν δύο χρόνια. Κερδίσαμε!

Υπογράψαμε τη συνθήκη για την απαγόρευση πυρηνικών δοκιμών - συμφωνία με τους ιμπεριαλιστές της Αμερικής και της Αγγλίας ενάντια στη σοσιαλιστική Κίνα. Γιατί να απαγορεύσουμε στην Κίνα να έχει αυτό το όπλο; Η Κίνα έγραψε στα παλιά της τα παπούτσια αυτή τη συμφωνία κι έφτιαξε το όπλο. Την έγραψε και η Γαλλία. Αλλά αποδειχτήκαμε γυμνοί κι αυτό έδωσε το βασικό επιχείρημα στο Μάο Τσε Τουνγκ προκειμένου να απομακρυνθεί από τη Σοβιετική Ενωση. Ακριβώς αυτοί (σ.μ. Αμερικάνοι και Αγγλοι) υπέγραψαν, προκειμένου να βοηθήσουν να γίνει ρήγμα ανάμεσα στην Κίνα και τη Σοβιετική Ενωση. Τώρα αυτό δεν μπορεί να διορθωθεί. Αλλά οι Κινέζοι στη συνέχεια κατρακύλησαν παραπέρα, επειδή δεν είναι μαρξιστές - είναι ημι-μαρξιστές.

Τσούεφ: Προφανώς ο Χρουστσιόφ μας ώθησε σε αυτό.

Μόλοτοφ: Δεν μας ώθησε, αλλά απλά μας έσυρε σε αυτό το θέμα. Υπογράφηκε η συμφωνία: Ειρήνη, ειρήνη! Ναι, η ειρήνη χωρίς τον πόλεμο δεν μπορεί να υπάρξει.

Κβανταλιάνι: Δίνουμε δισεκατομμύρια σοβιετικών χρημάτων στο εξωτερικό και κατέρρευσαν!

Μόλοτοφ: Πού κατέρρευσαν αυτά;

Κβανταλιάνι: Στη Χιλή, παραδείγματος χάριν. Εσείς μας είπατε αμέσως, αρκετά χρόνια πριν, ότι η Χιλή δε θα κρατηθεί για πολύ.

Μόλοτοφ: Είναι καλό ότι υπήρξε η Χιλή. Ακόμα αρκετές παρόμοιες Χιλές θα υπάρξουν - νίκες και ήττες.

Τσούεφ: Βοήθεια στο Σαντάντ...

Μόλοτοφ: Αυτές είναι καθημερινές ανθρώπινες συνομιλίες. Αγοραίες.

Τσούεφ: Εάν στραφεί προς τους Αμερικανούς;

Μόλοτοφ: Εάν! Υποχρεωτικά θα στραφεί!

Τσούεφ: Αντε, θα σωπάσω. Υπάρχουν καλές λέξεις: Θα ζήσουμε, θα δούμε. Η ιστορία αποδεικνύει... Να, στον Τσώρτσιλ, στο «Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος»...

Μόλοτοφ: Δε μελετάτε σωστά την Ιστορία. Εσείς τη μελετάτε μόνο σύμφωνα με αυτά που λέει ο Τσώρτσιλ και εάν θα στηριχτείτε σε αυτόν θα κάνετε λάθη. Πολύ μεγάλα λάθη!

Τσούεφ: Δε στηριζόμαστε σ' αυτόν.

Μόλοτοφ: Στηρίζεστε, στηρίζεστε.

Τσούεφ: Ομως κανένας δεν μπορεί να αρνηθεί τα σοβιετικά δισεκατομμύρια.

Μόλοτοφ: Ωχ εσείς, μικροαστός，μικροαστός! Μικροαστός. Κανένας δεν μπορεί να το αρνηθεί... Ωχ εσείς!

Τσούεφ: Ο Χρουστσιόφ σφύριξε αδιάφορα κι έφυγε.

Μόλοτοφ: Εσείς πού ήσασταν; Σφύριξε. Αλλά εσείς πού σφυρίξατε; Τουλάχιστον να τα επιρρίψουμε σε κάποιον. Οχι κατ' αυτόν τον τρόπο... Μερικές φορές σας κάνω τον σπουδαίο. Κατά την άποψή σας ο σοσιαλισμός στη χώρα μας θα γίνει σε διακόσια χρόνια. Ας μελετήσουμε καλύτερα αυτό το θέμα.

Τσούεφ: Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι αξιοπρόσεκτο αμερικάνικο φρούτο - γκρέιπφρουτ. Σκέφτομαι ότι οι Γεωργιανοί πρέπει να το υιοθετήσουν.

Κβανταλιάνι: Κάτι υπάρχει, αλλά είναι λίγο.

Μόλοτοφ: Αυτό είναι αναγκαίο. Αυτά είναι πολύ καλά φρούτα, τα συστήνω.

Τσούεφ: Εάν εμείς πριν τον πόλεμο χωρίς να τσιγκουνευτούμε κόπους δεν ενισχύαμε την οικονομία με κάθε καπίκι, εάν τα σκορπούσαμε από εδώ κι από εκεί, τότε δε θα κερδίζαμε στον πόλεμο.

Μόλοτοφ: Ολα στο χρόνο τους. Αλλά είναι χρόνος να τα εξετάσουμε.

Τσούεφ: Η προπαγάνδα πρέπει να εξηγήσει.

Μόλοτοφ: Δεν πρέπει να κάνουμε τα ίδια λάθη στην προπαγάνδα μας. Και τις ανεπάρκειές της.

Τσούεφ: Στην τηλεόραση παρουσιάζουν ότι παραδίδουμε αθλητικές εγκαταστάσεις (σ.μ. σε άλλες χώρες), κάνουν τα εγκαίνια και δε λένε ότι αυτό είναι το δώρο της Σοβιετικής Ενωσης.

Μόλοτοφ: Πάρτε τα γκρέιπφρουτ, αμερικανικά ή κουβανικά...

Τσούεφ: Η Κούβα μας κρέμεται στο σβέρκο. Ας κρέμεται.

Μόλοτοφ: Δεν κρέμεται.

Κβανταλιάνι: Μακάρι και η Χιλή να κρεμόταν.

Μόλοτοφ: Οχι, αυτό δεν είναι αναγκαίο. Είμαι πολύ προσεκτικός σε αυτό το θέμα... Αλλά εσείς που είστε στην πολιτική...

Κβανταλιάνι: Βιατσεσλάβ Μιχάιλοβιτς, θυμάμαι πολύ καλά τα λόγια σας. Αυτό ήταν πέρυσι. Είχα πει να δώσω το μισθό μου για τη Χιλή και μου απαντήσατε: «Τι να κάνει ο μισθός; Τη ζωή μας πρέπει να δώσουμε για την επανάσταση!» Αυτό είπατε.

Μόλοτοφ: Από το να δώσουμε τη ζωή είμαστε μακριά ακόμη.

9.11.1973

Σκέψεις πάνω στο σοσιαλισμό - μέρος 1ο

Μόλοτοφ: Τώρα δε γράφεται απλά η μισή αλήθεια στις εφημερίδες. Πάρτε για παράδειγμα το XXV συνέδριο. Πόσες ανεπάρκειες συζητήθηκαν σε αυτό; Ενα σωρό. Δεν είμαι βέβαιος για το τι είναι δυνατό να πούμε. Και τι θα κάνουμε, τι θα βγει απ' αυτό; Δε γίνεται αυτό που πρέπει και γι' αυτό απλά σιωπούμε. Αλλά η ζωή συνεχίζεται. Αν και δε συναντώ πολλούς ανθρώπους, αλλά εντούτοις συναντώ κάποιους, είτε κομμουνιστές είτε άλλους και μου λένε: «Εσείς οι κομμουνιστές δε βλέπετε ότι κάτι δεν πάει καλά; Εσείς τα βλέπετε, αυτοί δεν τα βλέπουν;». Τα βλέπουν, όμως κατ' αρχάς δεν έχουν αποφασιστικότητα και δεύτερον δεν είναι απαραίτητο να πουν μόνο την αλήθεια, αλλά να βγάλουν και συμπεράσματα. Ομως δεν είναι έτοιμοι ακόμα γι' αυτό. Ο Λένιν ήταν έτοιμος. Ο Λένιν και ο Στάλιν έλεγαν τη σκληρή αλήθεια. Τους πίστευαν οι άνθρωποι.

28. 4.1976

Μόλοτοφ: Ο Λένιν είπε: «Η ανισομετρία της οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης είναι ένας αναμφισβήτητος νόμος του καπιταλισμού. Από αυτό συνεπάγεται ότι είναι πιθανή η νίκη του σοσιαλισμού... αρχικά». Αρχικά - τη λέξη «αρχικά» τη βλέπετε; Αλλά τι σημαίνει «αρχικά»; «Το νικηφόρο προλεταριάτο αυτής της χώρας, απαλλοτριώνοντας τον καπιταλισμό και οργανώνοντας τη σοσιαλιστική παραγωγή...». Ολα τα είπε με ακρίβεια! Πέντε χρόνια μετά από τη νίκη της Οκτωβριανής επανάστασης, το 1922, γράφει: «Η κοινοτοπία του μαρξισμού λέει: η νίκη του σοσιαλισμού απαιτεί τις κοινές προσπάθειες των εργατών μερικών προηγμένων χωρών». Δηλαδή είναι δυνατό να καταληφθεί η εξουσία, είναι ακόμη πιθανό να οργανωθεί η παραγωγή, αλλά μόνο αρχικά. Σε μια χώρα. Αλλά προκειμένου να νικήσουμε, είναι απαραίτητες οι κοινές προσπάθειες. Και προς το παρόν δεν έχουν ακολουθήσει οι πλέον προηγμένες χώρες. Ομως στην αρχή δεν είναι απαραίτητη η πλήρης νίκη, αλλά απλά η νίκη. Είναι δυνατό να νικήσει αρχικά σε μία, χωριστή χώρα, να εξολοθρεύσει τους εκμεταλλευτές και να οργανώσει τη σοσιαλιστική παραγωγή. Υπ' αυτό το πρίσμα μπορεί να νικήσει. Αλλά ολοκληρωτικά να νικήσει, σύμφωνα με το Λένιν, είναι αδύνατο. Η παρατεταμένη ύπαρξη του σοσιαλιστικού κράτους δίπλα στις καπιταλιστικές χώρες για μακρά περίοδο είναι αδιανόητη. Είτε το ένα είτε το άλλο. Ομως ο Τρότσκι δεν πίστευε ...

Τσούεφ: Μπορούμε να πούμε, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα των μαθηματικών, ότι ο Τρότσκι σκεφτόταν με αριθμητικές κατηγορίες, αποστεωμένες και ο Λένιν με κατηγορίες ανώτερων μαθηματικών, με τις επαυξήσεις;

Μόλοτοφ: Σωστά. Χονδρικά, ναι, είναι δυνατό να βρούμε αναλογία. Ο Τρότσκι δεν πίστευε ότι η αγροτιά μπορεί να μας ακολουθήσει. Αυτό είναι το πιο σοβαρό σφάλμα.

Κβανταλιάνι: Παρακολουθούμε την «ακαδημία Μόλοτοφ» (σ.μ. χαριτολογώντας).

Μόλοτοφ: Ολα αυτά κατά τη γνώμη μου έχουν ειπωθεί σαφώς, όμως πουθενά δε δίνεται η εξήγηση γι' αυτό. Και έτσι διαστρέβλωσαν τόσο το Λένιν, ώστε ο ακαδημαϊκός Ποσπέλοφ δίνει στη βιογραφία του το πρώτο μέρος του αποσπάσματος (του τσιτάτου), ότι είναι δυνατό να νικήσει, αλλά το δεύτερο μέρος (ότι απαιτούνται οι κοινές προσπάθειες) δεν το δίνει. Και ακόμη στη συλλογή αποσπασμάτων των Μαρξ, Ενγκελς, Λένιν, που εκδόθηκε ειδικά, το πρώτο υπάρχει, αλλά δεν υπάρχει το δεύτερο. Ακόμη από το Λένιν ευθέως έχει ειπωθεί ότι το νικηφόρο προλεταριάτο θα ξεσηκώσει -εάν απαιτείται- ένοπλη εξέγερση στις άλλες χώρες και -εάν είναι απαραίτητο- θα πάει και σε πόλεμο. Από πού και ως πού το προλεταριάτο είναι αμυντικογενές; Ευθέως ειπώθηκε, αλλά αυτό τώρα δεν ταιριάζει, λόγω της ειρηνικής συνύπαρξης. Ομως και αυτό είναι ταξική πάλη. Ο καπιταλισμός δεν πρόκειται να υποχωρήσει, αλλά καθώς εμείς αναμιχθήκαμε σε αυτή την υπόθεση, τότε υπάρχουν δυο διέξοδοι: είτε πρέπει να ισχυροποιηθούμε όχι μόνο στο εσωτερικό, αλλά και σε άλλες χώρες μέσω της συντριβής του καπιταλισμού στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, σε μερικές βασικές καπιταλιστικές χώρες, ώστε ο ιμπεριαλισμός να μην είναι σε θέση να μας κηρύξει τον πόλεμο είτε θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι, ώστε αν ξεσπάσει νωρίτερα η επανάσταση και αυτοί επέμβουν από την πλευρά τους, τότε θα υπάρξει ατομικός πόλεμος. Αυτό δεν αποκλείεται. Σημαίνει ότι είναι δυνατή μεγαλύτερη επιδείνωση. Το ένα προκύπτει από το άλλο, η νίκη σε μια χώρα δε βάζει τελεία στο ζήτημα. Εδώ η Γερμανία επιτέθηκε. Αύριο μπορεί η Αμερική να επιτεθεί, να που βρίσκεται το ζήτημα. Ετσι το να λέμε ότι η ταξική πάλη τελείωσε, αυτό είναι, φυσικά, λανθασμένο.

29.7.1971, 12.12.1972, 30.6.1976



Μόλοτοφ: Στο ΧΧΙ συνέδριο ειπώθηκε από το Χρουστσιόφ (και δεν αναφέρεται πουθενά) ότι ο σοσιαλισμός νίκησε ολοκληρωτικά και οριστικά. Αλλά εάν νίκησε ολοκληρωτικά και οριστικά, τι οικοδομούμε παραπέρα; Με αυτή την πρόφαση λένε: «Τώρα οικοδομούμε τον κομμουνισμό». Και γιατί αυτό; Γιατί κάτω από την όμορφη πινακίδα δε θα συναχθούν επαναστατικά συμπεράσματα για όσα έχουμε κάνει. Το καθήκον της εξάλειψης των τάξεων είναι δύσκολο, επαναστατικό. Ομως το «εμείς οικοδομούμε τον κομμουνισμό» είναι μόνο ο λόγος για να αποφύγουμε το ζήτημα, η προσπάθεια να ξεφύγουμε από το επαναστατικό. Στον κομμουνισμό -και εκεί- σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους κατ' αυθόρμητο τρόπο οι τάξεις εξαλείφονται. Αλλά αυτό είναι μια χαρακτηριστική θέση των δεξιών. Δηλαδή π.χ. ότι τον κουλάκο δεν είναι απαραίτητο να τον εξαλείψουμε, αυτός από μόνος του θα...

Θα βρούμε την εξήγηση στην περιττή σκληρότητα. Λένε είναι απαραίτητο να είμαστε ανθρωπιστές, είναι απαραίτητο να τηρήσουμε τους νόμους. Να η ηθική τους! Αλλά αυτή η ηθική δεν είναι επαναστατική, δεν προωθεί, επικαλύπτει τις δυσκολίες, αποφεύγει τα ζητήματα, αλλά υπάρχει ο λόγος: «Εμείς οικοδομούμε τον κομμουνισμό». Ο Λένιν έλεγε ότι είναι απαραίτητο να εξαλειφθούν οι τάξεις. «Αυτό, λένε, θα γίνει στον κομμουνισμό. Βεβαίως, βαθμιαία όλα θα τα εξαλείψουμε, αλλά προς το παρόν ας πάνε από μόνα τους». Χωρίς δυσκολίες. Αυτό είναι γρηγορότερο - με την ειρηνική συνύπαρξη... Με αυτό ο Χρουστσιόφ κέρδισε ή κατάκτησε την πλειοψηφία ιδεολογικά. Πάρτε το Λένιν. Αυτός έλεγε ότι δεν έχουμε μια οποιαδήποτε ιδεολογία, υπέρ του Θεού ή ενάντια στο Θεό, υπέρ της μιας θρησκείας ή της άλλης, η ιδεολογία μας είναι αυτή: ανατρέψτε τον καπιταλισμό με τη σοσιαλιστική επανάσταση. Αυτή είναι η ιδεολογία μας! Εάν ακολουθήσουμε αυτή την ιδεολογία, τότε και ολόκληρη η ηθική μας θα είναι επαναστατική, κατευθυνόμενη προς την ολοκλήρωση αυτών των καθηκόντων. Ο ανθρωπισμός μας -ο μαρξιστικός- δεν μπορεί να μοιάζει με τον αστικό ανθρωπισμό. Ο ανθρωπισμός τους είναι τέτοιος ώστε κανένα να μη βλάπτει - αυτός είναι ο ανθρωπισμός τους. Ο Χριστιανικός, ο αντι-χριστιανικός, αλλά αυτός είναι ο αστικός ανθρωπισμός: να μην πειράξει το αστικό καθεστώς, να εκπαιδεύσει τους ανθρώπους - όπως ο Τολστόι κήρυττε, επειδή ήταν γαιοκτήμονας, δεν μπορούσε να καταλάβει ότι χωρίς αλλαγή του καθεστώτος δε θα αλλάξει ο άνθρωπος. Εάν εμείς κατευθύνουμε την ηθική, προκειμένου να διαπαιδαγωγηθεί ο άνθρωπος στα καλά χαρακτηριστικά και αφήσουμε το καθεστώς όπως είναι, με τις δωροδοκίες, με τις καταχρήσεις, εάν το επιτρέψουμε αυτό, τότε όλη αυτή η ηθική θα παραμείνει σάπια. Αλλά εάν θέτουμε επαναστατικά καθήκοντα, τα οποία γκρεμίζουν το καθεστώς, το αποτελειώνουν, στη συνέχεια είναι απαραίτητο να προσαρμόσουμε την ηθική στη νίκη, στην πάλη για τη νίκη. Αυτό είναι άλλη ηθική. Ο καθένας θέλει να το προσπεράσει αυτό. Επομένως όλες οι συζητήσεις για την ηθική, για τον ανθρωπισμό, είναι εξ ολοκλήρου κάλπικες. Εάν δεν υπάρχει κανένας λόγος (γιατί πρέπει να παλέψει αν δεν υπάρχει κανένας σκοπός;)  για τον οποίο εμείς παλεύουμε, πού πάμε; Για την ειρηνική συνύπαρξη. Τότε μία είναι η ηθική. Δεν έχουμε ακόμα σοσιαλισμό. Εχουμε τις δωροδοκίες, τις καταχρήσεις, κάθε είδους εξευτελιστικά πράγματα... Ο Τρότσκι είναι αλήτης, αλήτης εκατό τοις εκατό, κατακρίνει το Στάλιν ότι την ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού την προσδιόρισαν οι αστοί φιλόσοφοι. Βεβαίως, μπορεί να μίλησαν γι' αυτή με τις ίδιες ή άλλες λέξεις και φράσεις, ήταν κοντά στην αλήθεια και οι αστοί φιλόσοφοι, όσο πίστευαν στις δυνάμεις τους, ήταν υπέρ των επαναστατικών ενεργειών. Εν ολίγοις, έκοψαν το κεφάλι του Κάρολου στην Αγγλία, εξαφάνισαν το Λουδοβίκο, δεν αισθάνονταν οίκτο, όταν ήταν απαραίτητο. Αλλά η επανάσταση δεν ολοκληρώνεται με αυτό. Τους γαιοκτήμονες τους κτυπήσαμε - αυτή είναι μια μεγάλη επαναστατική υπόθεση. Αλλά παραπέρα δεν μπορούσαμε να τους προσεγγίσουμε. Αλλά και οι εργαζόμενοι ήταν αδύναμοι. Μπορούμε να σταματήσουμε; Δεν μπορούμε. Το όλο θέμα βρίσκεται σε αυτό: πρέπει να καταλάβουμε τα σημερινά επαναστατικά καθήκοντα σε τι συνίστανται. Ούτε στα λόγια για τον κομμουνισμό ούτε στις καλές ρυθμίσεις για την ειρηνική συνύπαρξη, αλλά στην εξάλειψη των τάξεων. Δεν υπάρχουν τώρα άλλα επιτακτικά επαναστατικά καθήκοντα. Αν υπάρχουν, κατονομάστε τα... Γι' αυτά τώρα δε μιλούν, επειδή αυτά είναι επαναστατικά καθήκοντα. Αμέσως οι τάξεις δεν μπορούν να εξαλειφθούν. Ας συζητήσουμε πώς αυτό μπορούμε να το κάνουμε. Αλλά δεν το συζητούν. Και δε θέλουν να συζητήσουν. Ομως υπάρχει άλλος δρόμος; Δουλεύουν τώρα όπως-όπως. Γι' αυτό είναι απαραίτητο να διαπαιδαγωγηθούν οι άνθρωποι. Βεβαίως είναι αναγκαία η αμοιβή, αλλά επιπλέον είναι αναγκαίο να διαπαιδαγωγήσουμε. Αλλά αυτό δεν το κάνουμε. Ολοι σκέφτονται πως μπορούν να τα αποκτήσουν όλα με τα χρήματα. Η ηθική μας μπορεί να είναι μόνο επαναστατική. Τα επαναστατικά μας καθήκοντα δεν έχουν εκπληρωθεί. Πρέπει όλα να τα κάνουμε έτσι, ώστε να μην επιτρέψουμε παγκόσμιο πόλεμο και επιπλέον να μην οπισθοχωρήσουμε από τις θέσεις μας, αλλά να τις ενισχύσουμε. Πώς θα το κάνουμε; Με την πάλη. Αλλά η πάλη είναι επικίνδυνη. Να εδώ πρέπει να επιλέξουμε.

07.12.1976



Μόλοτοφ: Θα σας διαβάσω κάτι από τον Τρότσκι: «Μπορούμε άραγε να φανταστούμε ότι ο ευρωπαϊκός σοσιαλισμός θα σαπίσει στα επόμενα 40-50 χρόνια και το προλεταριάτο θα αποδειχτεί ανίκανο να ολοκληρώσει την επανάσταση...;». Εχουν περάσει ήδη 50 χρόνια. Εδώ, με άλλα λόγια, βρίσκεται η βασική του ανεπάρκεια. «Υπό ποια έννοια το θεωρητικό ή πολιτικό χρέος του κομμουνιστή τον υποχρεώνει να αποδεχτεί αυτή την προϋπόθεση, ότι το ευρωπαϊκό προλεταριάτο σε μια πορεία 40-50 ετών δε θα πάρει την εξουσία...;». Και να, δεν την πήρε! «Και εγώ λέω ότι δεν έχω οποιαδήποτε θεωρητική ή πολιτική βάση για να σκεφτώ, ότι για μας μαζί με την αγροτιά είναι ευκολότερο να χτίσουμε το σοσιαλισμό απ' ό,τι το ευρωπαϊκό προλεταριάτο να πάρει την εξουσία». Εδώ είναι η σημείωσή μου: Μη θεωρητικός συλλογισμός. «Και ο σ. Στάλιν το 1924 έγραψε ότι οι προσπάθειες μιας χώρας, χώρας αγροτικής, είναι ανεπαρκείς προκειμένου να οικοδομήσει το σοσιαλισμό...».Από το Φεβρουάριο του 1924 ειπώθηκε ότι σε μια χώρα είναι δυνατό να οικοδομηθεί η παραγωγή, όμως είναι αδύνατο ολοκληρωτικά να οικοδομηθεί ο σοσιαλισμός.

Τσούεφ: Ομως εδώ ο Τρότσκι στέκεται σε μαρξιστικές θέσεις.

Μόλοτοφ: Χρησιμοποιεί το μαρξισμό ενάντια στο μαρξισμό, πολύ επιδέξια. Αυτό είναι το θέμα. (Σημ. Φ. Τσούεφ: Ετσι το είπε όπως το λέγαμε παλιά: «χρησιμοποιεί»).

Τσούεφ: Πρέπει να υπάρχει κάποιο όριο μεταξύ του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού.

Μόλοτοφ: Εννοείται! Αυτό είναι ήδη το αιχμηρότερο όριο. Στον κομμουνισμό δεν υπάρχει κανένα κράτος. Ο Στάλιν «επέτρεψε» το κράτος στον κομμουνισμό. Αυτό είναι γελοιότητα, σύμφωνα με το λενινισμό. Ο Στάλιν έλεγε: στον κομμουνισμό δεν πρέπει να υπάρχει κράτος, αλλά εάν θα παραμείνει ο καπιταλιστικός περίγυρος...

Τσούεφ: Ο στρατός και οι μηχανισμοί θα υπάρχουν.

Μόλοτοφ: Τι κομμουνισμός είναι αυτός; Μια καλή κατοικία, μια καλή ζωή, επάρκεια - αυτό από μικροαστική άποψη είναι αρκετό. Εάν όλοι οι φτωχοί ζουν λίγο ως πολύ καλά, αυτό σημαίνει ότι έχουμε ήδη σοσιαλισμό, όχι καπιταλισμό. Δεν είναι πλήρης σοσιαλισμός...

(Τηλεφώνημα: Η εγγονή).

(Προς την εγγονή): Παράτα το ιδιωτικό κατάστημα ή πλήρωνε τους φόρους στο κράτος!

(Προς τον Τσούεφ): Ασχολείται με τα μαθήματα, δε θέλει να ασχοληθεί με πραγματική εργασία. Τη διπλωματική διατριβή δεν την παρέδωσε. Γιατί δεν την παρέδωσε; Της λέω, γιατί δεν την παρέδωσες; Ολοι τις παραδίδουν, γιατί εσύ όχι, αποτελείς εξαίρεση; Θα σκεφθείς!  Η διατριβή που έγραψε δεν ήταν προφανώς καλή, της είπα ότι έγραψε αηδίες, να τις διορθώσει, είναι απολύτως ικανό άτομο, και... εδώ. (Σημ. Τσούεφ: Είναι ολοφάνερο, ότι αγαπά τα εγγόνια του - τη Λόρα, τη Λιούμπα, τον Σλάβα και φυσικά τη δισέγγονή του Πολίνκα. Για το καθένα ξέρει τι να πει. Θυμάμαι, στο Αρτέκ το 1955, αποχαιρετώντας τους πιονέρους, είπε: Θα πάω στην εγγονή μου. Και τι θα μου πει: «Αυτός ο παππούς μου πού εξαφανίστηκε;»).

Μόλοτοφ: Ο Μαρξ λέει ότι στην κοινωνία, που βασίζεται στις συλλογικές αρχές, οι παραγωγοί δεν ανταλλάσσουν τα εμπορεύματά τους. Δεν ανταλλάσσονται. Καλά, και τι κάνουν; Τα ρίχνουν στο λάκκο; Οχι! Παρακάμπτουν την ανταλλαγή. Χωρίς τις εμπορευματοχρηματικές σχέσεις. Να ο σοσιαλισμός!

Τσούεφ: Τότε σε τι διαφέρει ο κομμουνισμός από έναν τέτοιο σοσιαλισμό;

Μόλοτοφ: Πολύ διαφέρει. Βλέπετε, το θέμα είναι αυτό. Οταν δε θα υπάρχουν τάξεις, δε θα υπάρχουν εμπορευματοχρηματικές σχέσεις. Το επίπεδο παραγωγής ακόμα δε θα είναι τέτοιο, ώστε να είναι δυνατό στον καθένα...

Τσούεφ: Μέγιστα να ικανοποιεί;

Μόλοτοφ: Οχι μέγιστα, αλλά όσο το δυνατό πιο πολύ. Η μέγιστη ικανοποίηση γενικά δε θα υπάρξει ποτέ. Πολύ κακώς ο Στάλιν το χρησιμοποίησε αυτό. Πώς να το πούμε, είναι λογοπαίγνιο. Τι σημαίνει μέγιστο; Καθένας θα πάρει πιάνο, καθένας θα πάρει αυτοκίνητο - αυτό είναι γελοίο. Σημαίνει, όχι το μέγιστο, αλλά την ικανοποίηση όλων των βασικών αναγκών. Ολοι θα έχουν οτιδήποτε χρησιμοποιείται - κοινωνικά. Εδώ τώρα, συμπεριλαμβανομένου κι εμένα και όλων των υπουργών, χρησιμοποιούμε την τραπεζαρία. Πλήρωσα 60 ρούβλια το μήνα και πήρα όλα τα προϊόντα. Δούλεψες 100 εργάσιμες ημέρες; Πάρε! Ο Μαρξ έλεγε: ο καθένας θα λαμβάνει για τις ημέρες που δούλεψε. Δούλεψες, κατασκεύασες παπούτσια, 100 ζευγάρια, απασχολήθηκες 100 ημέρες για να φτιάξεις αυτά τα παπούτσια. Θα πάρεις ένα μόνο ζευγάρι παπούτσια και τα υπόλοιπα 99 θα τα πάρεις σε άλλα προϊόντα και θα επιλέξεις αυτά που σου είναι αναγκαία.

Τσούεφ: Αλλά κάποιος υπολογισμός θα υπάρχει; Ο σοσιαλισμός είναι ένας υπολογισμός.

Μόλοτοφ: Ο ακριβέστερος! Ο ακριβέστερος! Ο κομμουνισμός πηγαίνει παραπέρα επειδή τότε θα υπάρχει τέτοια αφθονία, όμως είναι απαραίτητο όχι μόνο να εξαλειφθούν οι τάξεις, αλλά να εξαλειφθεί η διαφορά μεταξύ της φυσικής και της διανοητικής εργασίας. Μεταξύ της πόλης και του χωριού είναι δυνατό να την εξαλείψεις, αλλά η διαφορά στο επίπεδο ακόμα θα παραμένει.

Τσούεφ: Εάν εξαλείψουμε τις τάξεις, πώς θα παραμείνει η διαφορά μεταξύ της πόλης και του χωριού;

Μόλοτοφ: Ο Ενγκελς έλεγε γι' αυτό ότι η αγροτιά δε θα υπάρχει, αλλά οι κάτοικοι των βουνών θα ζήσουν κάτω από άλλους όρους και δε θα θέλουν να ζουν στις παρυφές. Εχουν τα προβλήματά τους. Ολα αυτά δεν μπορούν να εξισωθούν και δεν είναι και αναγκαίο αυτό, και κανένας δε θα το εμποδίσει. Θέλεις να ζήσεις στο χωριό; Παρακαλώ! Ομως θα ζήσεις με λιγότερο πολιτισμένους όρους. Και τα θέατρα θα είναι λιγότερα. Ενδεχομένως να έχεις κινηματογράφο και τηλεόραση.

Τσούεφ: Η επαφή είναι άλλη.

Μόλοτοφ: Αλλη. Αυτό παρακαλώ σε άλλους αρέσει σε άλλους όχι. Για να μην υπάρχουν διαφορές υπό την κοινωνική έννοια, φυσικά, χρειάζεται ακόμη κάποιος χρόνος. Αυτές δε θα εξαλειφθούν αμέσως και εντελώς, πολύ περισσότερο η διαφορά μεταξύ της διανοητικής και της φυσικής εργασίας. Αφθονία προϊόντων αμέσως δε θα υπάρξει. Ακόμα ίσως να γίνεται η διανομή τους με βάση τις νόρμες. Αλλά μετά, στο σοσιαλισμό, ο Λένιν έλεγε: Κανένας από τους ανώτερους υπαλλήλους δε θα λαμβάνει παραπάνω από το μέσο εργαζόμενο. Κανένας από τους ανώτερους υπαλλήλους, συμπεριλαμβανομένου του γενικού γραμματέα και του προέδρου του Συμβουλίου των Λαϊκών Επιτρόπων, του Συμβουλίου των Υπουργών, κανένας από τους ανώτερους υπαλλήλους δεν πρέπει να λαμβάνει παραπάνω από το μέσο εργαζόμενο. Αυτό υλοποίησε η Παρισινή Κομμούνα. Αλλά σε εμάς αυτό υπάρχει; Ωραιοποιούμε αυτά που δεν έχουμε τελειώσει. Ομως το κύριο βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν έχουμε ξεπεράσει τη γραφειοκρατία, προς το παρόν. Ενας λαμβάνει 100 και άλλος - 1.000 το μήνα [...] Να το οργανώσει μόνο η εργατική τάξη μπορεί. Και εδώ να εισάγουμε την ιδεολογία του σοσιαλισμού - επιστημονικά προετοιμασμένοι άνθρωποι, δηλαδή διανόηση.

Τσούεφ: Είναι σωστό άραγε που αποκαλούν τη διανόηση «διαστρωμάτωση»;

Μόλοτοφ: Είναι σωστό. Εντούτοις, τι είναι αυτή;

Τσούεφ: Κάπως ταπεινωτικά ηχεί.

Μόλοτοφ: Καλά, στρώμα, διαστρωμάτωση. Θέλετε να είστε τάξη; Δεν είναι καλύτερο. Ο Λένιν απαιτούσε την εξάλειψη των τάξεων.

Τσούεφ: Η δύση λέει ότι οι μπολσεβίκοι απαρνήθηκαν -τάχα μου- το πρόγραμμά τους για τον παγκόσμιο κομμουνισμό.

Μόλοτοφ: Θεέ μου! Οταν ήμασταν μικρή δύναμη, τότε δε μας φοβήθηκαν. Αλλά τώρα γιατί να μας φοβηθούν; Αφήστε τους να λένε. Οι Μπολσεβίκοι δεν απαρνήθηκαν, παρά μόνο μπερδεύτηκαν. [...] Τώρα όλα τα έχουμε: ισχυρή χώρα και συνεργασία των σοσιαλιστικών κρατών. Δε φοβόμαστε κανένα και τίποτα, εκτός από την ακαταστασία, την τεμπελιά, την απειθαρχία και με αυτά είναι απαραίτητο να παλέψουμε, προκειμένου να ενισχυθεί η υπόθεση του σοσιαλισμού. Τώρα η ζωή είναι πιο σύνθετη. Τότε ήταν δυσκολότερη. Δυσκολότερη! Το καθήκον σας είναι να ερευνήσετε. Εγώ ήδη είμαι ηλικιωμένος, αλλά εσείς, οι νέοι, πρέπει να ερευνήσετε. Επειδή χωρίς αυτό είναι αδύνατο. Θα είστε τυφλοί, πότε θα τραβάτε τα πράγματα προς τη μια πλευρά πότε προς την άλλη. Πώς είναι δυνατό να αντικατασταθεί το οικονομικό κίνητρο στο σοσιαλισμό; Δεν είμαι σύμφωνος με την εξύμνηση της μπριγάδας του Ζλόμπιν - ο ίδιος είναι γνήσιος εργάτης σειράς. Από τέτοιους και επί εποχής τσάρου ήμασταν πλήρεις! Εδώ, στην εργασία μου, κατονομάζω έξι παράγοντες, ικανούς κατά την άποψή μου να αντικαταστήσουν τα υλικά κίνητρα στο σοσιαλισμό: Επιδέξιος επιστημονικός προγραμματισμός της παραγωγής. Σοσιαλιστική άμιλλα. Επιλογή στελεχών. Στοχοπροσήλωση ολόκληρης της κοινωνίας (όλες οι οργανώσεις πρέπει να λειτουργήσουν σε έναν κοινό σκοπό). Διεθνής σοσιαλιστική σύνθετη οικονομική ολοκλήρωση. Ιδεολογική διαπαιδαγώγηση του κόμματος (θα πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα πρακτικά εσωτερικά και εξωτερικά ζητήματα).

17.7.1975



(Αναδημοσίευση απο το http://www.kke.gr)